Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) ve Maden Bölgesi
Türkiye'nin taşkömürü madenciliğinin merkezi.
Kısa Tarihçe
Zonguldak ve çevresi, Candaroğulları Beyliği'nin ardından 1460'ta Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı topraklarına katılmıştır. 19. yüzyılın ortalarında bölgede taşkömürü yataklarının sistemli olarak işletilmeye başlanması, şehri Türkiye'nin en önemli madencilik merkezine dönüştürmüştür. I. Dünya Savaşı sırasında Fransız şirketlerinin haklarını koruma bahanesiyle bölgeyi işgale çalışan Fransız kuvvetleri, yerel direniş cemiyetleri tarafından geri püskürtülmüş ve 1920'de bölgeyi terk etmek zorunda kalmıştır. Cumhuriyet döneminde Türkiye Taşkömürü Kurumu'nun kurulmasıyla madencilik kimliğini pekiştiren Zonguldak, 1991'de Bartın'ın ve 1995'te Karabük'ün ayrı il olmasıyla topraklarının bir bölümünü kaybetmiş; bugün Erdemir'in demir-çelik üretimi ve liman ticaretiyle Batı Karadeniz'in sanayi merkezlerinden biri olmaya devam etmektedir.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 3.341 km² (Türkiye'nin yüzölçümü bakımından en küçük beşinci ili)
Rakım ≈ 10 m (kıyı şeridi, deniz seviyesine yakın)
İklim Karadeniz iklimi — dört mevsim yağışlı, yazlar ılık-nemli, kışlar ılık ve yağışlı geçer.
Yıllık Yağış ≈ 1.200 mm
Topografya
- Dar kıyı şeridi
- Hemen ardından yükselen ormanlık tepeler
- Filyos Nehri deltası
Nehirler
- Filyos Nehri
- Üzülmez Deresi
Göller ve Barajlar
- Gökgöl Mağarası yeraltı su sistemleri
- Çeşitli sulama göletleri
Nüfus
Toplam 585.203 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 175 kişi/km²
Plaka 67
Alan Kodu 0372
İlçe Sayısı 8
Merkez İlçeler Merkez
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%16
0-14 yaş
%62
15-64 yaş
%22
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%18
Yükseköğretim
%27
Lise
%48
İlk ve Ortaöğretim
%7
Diğer
Önemli Yerler
Gökgöl Mağarası
Şehir merkezine yakın, sarkıt-dikit oluşumlarıyla ünlü gösteri mağarası.
Filyos (Antik Tios) Ören Yeri
Antik Tios kentinin kalıntılarını barındıran, Filyos Nehri deltasındaki ören yeri.
Erdemir Demir-Çelik Tesisleri
Türkiye'nin önde gelen demir-çelik üreticilerinden birinin tesisleri.
Maden İşçileri Anıtı
Zonguldaklı madencilerin emeğini simgeleyen anıt.
Ekonomik Faaliyetler
Madencilik
Türkiye Taşkömürü Kurumu'nun merkezi olan Zonguldak, ülkenin taşkömürü üretiminin neredeyse tamamını karşılar.
Demir-Çelik Sanayi
Erdemir tesisleri, Türkiye'nin demir-çelik üretiminde önde gelen kuruluşlarından biri olarak bölge ekonomisinin can damarıdır.
Liman ve Deniz Ticareti
Zonguldak Limanı, Karadeniz ülkeleriyle yapılan deniz ticaretinde önemli bir rol oynar.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Kömür havzası Zonguldak'ın ortanca yaşı 42,3 ile incelenen iller arasında en yaşlı nüfus yapılarından birine sahip; nüfus artış hızı binde -2,7. İlde toplamda 8.332 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Zonguldak, diğer illerden 20.334 kişi alırken 21.695 kişi vermiş. Uluslararası göçte 1.248 kişi alırken 1.655 kişi vermiş. il, iç göçte net -1.361 kişilik ve uluslararası göçte de -407 kişilik kayıp veriyor. Doğal nüfus dengesi de eksiye dönmüş (-680 kişi, ölüm sayısı 4.770, doğum sayısı 4.090) — Zonguldak'ın nüfus kaybı hem göçten hem de yaşlanmış nüfus yapısının getirdiği doğal azalmadan kaynaklanıyor.
Hanehalkı ve Eğitim
Zonguldak'ın 208.888 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2,7 kişi. Hanelerin 48.375 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 88.456 kişi ile toplam nüfusun %15.1'ini oluşturur. 20.968 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Zonguldak'ın toplam doğurganlık hızı 1,1'dir. Evlenme sayısı 3.493 iken boşanma sayısı 1.434'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 41 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 28,5, kadınlarda 26,2'dir.
İsim İstatistikleri
Zonguldak'ta bebeklere en çok verilen isimler Alparslan (erkek) ve Alya (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mehmet ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.