Harşena Kalesi ve Kral Kaya Mezarları
Yeşilırmak'ın üzerinde yükselen sarp kayalığa kurulu kale ve onun eteğindeki Pontus krallarına ait dev kaya mezarları. Gece ışıklandırıldığında şehrin en etkileyici manzarasını oluşturur.
Kısa Tarihçe
Amasya'da yerleşim MÖ 5500'lere uzanır; Hitit, Frig, Kimmer, Lidya, Pers, Pontus, Roma ve Bizans bu vadiden geçti. Pontus Krallığı'na başkentlik etti; kaya mezarları o dönemden kalmadır. 1075'te Danişmend Gazi'nin fethiyle Türk-İslam dönemi başladı; Selçuklu ve İlhanlı'nın ardından Osmanlı'da 'şehzade şehri' olarak parladı, pek çok sultan burada vali olarak yetişti. 22 Haziran 1919'da yayımlanan Amasya Tamimi ile milli mücadelenin temel kararı bu şehirde ilan edildi.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 5.628 km²
Rakım 411 m (merkez)
İklim Karadeniz ile karasal iklim arasında geçiş — yazlar Karadeniz kadar yağışlı değil, kışlar kara iklimi kadar sert değildir; ılıman ve dengeli bir iklimdir.
Yıllık Yağış ≈ 450 mm
Topografya
- Yeşilırmak'ın yardığı derin vadi ve boğaz
- Akdağ, Tavşan ve Ferhat dağları
- Suluova ve Merzifon ovaları
Nehirler
- Yeşilırmak
- Tersakan Çayı
- Çekerek Irmağı
Göller ve Barajlar
- Borabay Gölü
- Yedikır Barajı
- Çamlıca Barajı
Nüfus
Toplam 342.242 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 61 kişi/km²
Plaka 05
Alan Kodu 0358
İlçe Sayısı 7
Merkez İlçeler Merkez, Merzifon, Suluova, Taşova
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%17
0-14 yaş
%65
15-64 yaş
%18
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%15
Yükseköğretim
%25
Lise
%52
İlk ve Ortaöğretim
%8
Diğer
Önemli Yerler
Yalıboyu Evleri
Yeşilırmak kıyısında sıralanan, cumbalı Osmanlı konakları; suya yansımalarıyla Amasya'nın simgesi olmuştur.
Sultan II. Bayezid Külliyesi
Nehir kenarında, çifte minareli, avlulu görkemli külliye; şehrin en büyük Osmanlı eseri.
Bimarhane (Darüşşifa)
Akıl ve sinir hastalarının müzikle tedavi edildiği, tıp tarihi açısından paha biçilmez İlhanlı dönemi şifahanesi.
Ekonomik Faaliyetler
Tarım
Amasya elması ve çiçek bamyası ülke çapında ün yapmıştır; verimli ovalarda sebze, tahıl ve şeker pancarı yetişir.
Hayvancılık ve Gıda
Suluova, Türkiye'nin önemli besi hayvancılığı merkezlerindendir; et entegre tesisleri ve şeker sanayisi güçlüdür.
Mermer ve Turizm
Coğrafi işaretli 'Amasya beji' mermeri ihraç edilir; tarihî dokusu ve müzeleriyle kültür turizmi gelişmektedir.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Amasya'ın ortanca yaşı 40.5, nüfus yoğunluğu km² başına 60.6 kişidir. Nüfus artış hızı binde -0.4— bu, il nüfusunun azaldığını gösterir bu, il nüfusunun azaldığını gösterir. İlde 2.749 yabancı uyruklu (nüfusun %0.80'i) ve 4.320 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Amasya, diğer illerden 15.217 kişi alırken 13.847 kişi vermiş — net +1,370 kişilik iç göç fazlası. Uluslararası göçte 517 kişi alırken 1.013 kişi vermiş — net -496 kişilik dış göç açığı. Toplamda il, göç hareketlerinden net +874 kişi kazanmıştır; buna -245 kişilik doğal nüfus artışı (2.623 doğum - 2.868 ölüm) eklendiğinde ilin genel nüfus dinamiği ortaya çıkar.
Hanehalkı ve Eğitim
Amasya'da 116.181 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2.8 kişi. Hanelerin 25.484 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 58.536 kişi ile toplam nüfusun %17.1'ini oluşturur. 6.718 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Amasya'ın toplam doğurganlık hızı 1.22'dir — nüfus yenilenme eşiği olan 2,1'in altındadır. Evlenme sayısı 2.013 iken boşanma sayısı 747'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 37 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 28.1, kadınlarda 26'dir.
İsim İstatistikleri
Amasya'da bebeklere en çok verilen isimler Göktuğ (erkek) ve Alya (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mustafa ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.