Adıyaman Kalesi (Hısn-ı Mansur)
Şehrin çekirdeğinin kurulduğu, ovaya hâkim tarihî kale alanı. Yüzyıllarca 'Hısn-ı Mansur' adıyla anılan kentin adını da bu kaleden aldığı söylenir.
Kısa Tarihçe
Bu topraklarda insan izi çok eskidir: Hititler, Geç Hitit Kummuh Krallığı, Asurlular buradan geçti. MÖ 1. yüzyılda Kommagene Krallığı doğdu; Kral I. Antiochos, Nemrut'un zirvesine kendi mezar-tapınağını ve dev tanrı heykellerini yaptırdı. Sonra Romalılar, Bizans, Abbasiler, Selçuklular ve Memlükler bu coğrafyada hüküm sürdü; şehre uzun süre 'Hısn-ı Mansur' dendi. Adıyaman, 1954 yılında Malatya'dan ayrılarak ayrı bir il oldu. Modern dönemde tütün, üzüm ve petrol şehrin çehresini biçimlendirdi.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 7.614 km² (göllerle birlikte 7.871 km²)
Rakım 669 m (merkez)
İklim Karasal ile Akdeniz iklimi arasında geçiş — yazlar uzun, kurak ve çok sıcak (sıklıkla 40°C'ye yaklaşır), kışlar serin ve yağışlı, yüksek kesimlerde karlı geçer.
Yıllık Yağış ≈ 750 mm
Topografya
- Güneydoğu Toroslar'ın güney etekleri
- Fırat Nehri vadisi ve baraj gölü kıyıları
- Dalgalı platolar ve tarım ovaları
Nehirler
- Fırat
- Göksu
- Kahta Çayı (Nymphaios)
- Ziyaret Çayı
Göller ve Barajlar
- Atatürk Baraj Gölü
- Gölbaşı Gölü
- Azaplı Gölü
- İnekli Gölü
- Çamgazi Barajı
Nüfus
Toplam 617.821 (TÜİK 2025; deprem öncesi 635.169)
Yoğunluk 84 kişi/km²
Plaka 02
Alan Kodu 0416
İlçe Sayısı 9
Merkez İlçeler Merkez (Adıyaman), Kâhta, Besni, Gölbaşı
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%27
0-14 yaş
%64
15-64 yaş
%9
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%14
Yükseköğretim
%26
Lise
%53
İlk ve Ortaöğretim
%7
Diğer
Önemli Yerler
Perre Antik Kenti (Pirin)
Kommagene'nin beş büyük kentinden biri; suyunun bolluğuyla ün salmış, kervanların ve orduların dinlenme durağı olmuş. Kaya mezarları ve Roma çeşmesi hâlâ ayakta.
Ulu Cami
Şehrin tarihî merkezinde, eski Adıyaman'ın nabzını tutan camilerden. Çevresindeki çarşıyla birlikte kentin manevi çekirdeğidir.
Oturakçı Pazarı
Esnafın, bakırcının, baharatçının iç içe geçtiği tarihî çarşı. Çiğ köftenin, mırranın ve yöresel ürünlerin kokusu burada buluşur.
Ekonomik Faaliyetler
Tarım
Tütün, üzüm ve antep fıstığı şehrin geleneksel zenginliğidir; Çelikhan tütünü ve Besni üzümü coğrafi işaret taşır.
Petrol ve Enerji
Adıyaman, Türkiye'nin köklü petrol üretim sahalarından birine ev sahipliği yapar; Atatürk Barajı ise ülkenin en büyük hidroelektrik santrallerinden biridir.
Tekstil ve Gıda
Organize sanayi bölgelerinde iplik-dokuma ve gıda işleme gelişmiştir; ova ürünleri burada işlenip paketlenir.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Adıyaman'ın ortanca yaşı 30.4, nüfus yoğunluğu km² başına 82.7 kişidir. Nüfus artış hızı binde +11.0. İlde 1.710 yabancı uyruklu (nüfusun %0.28'i) ve 4.500 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Adıyaman, diğer illerden 18.780 kişi alırken 23.359 kişi vermiş — net -4,579 kişilik iç göç açığı. Uluslararası göçte 988 kişi alırken 1.602 kişi vermiş — net -614 kişilik dış göç açığı. Toplamda il, göç hareketlerinden net -5,193 kişi kaybetmiştir; buna +5,819 kişilik doğal nüfus artışı (8.512 doğum - 2.693 ölüm) eklendiğinde ilin genel nüfus dinamiği ortaya çıkar.
Hanehalkı ve Eğitim
Adıyaman'da 168.721 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 3.6 kişi. Hanelerin 26.475 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 77.894 kişi ile toplam nüfusun %12.6'ini oluşturur. 25.025 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Adıyaman'ın toplam doğurganlık hızı 1.97'dir — nüfus yenilenme eşiği olan 2,1'in altındadır. Evlenme sayısı 4.571 iken boşanma sayısı 831'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 18 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 28.4, kadınlarda 25.6'dir.
İsim İstatistikleri
Adıyaman'da bebeklere en çok verilen isimler Yusuf (erkek) ve Zeynep (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mehmet ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.