Kuzey İrlanda Hakkında Genel Bilgiler

İrlanda Bağımsızlık Savaşı (1919-1921), İrlanda'nın bölünmesine yol açan çatışmaydı; İngiliz-İrlanda Antlaşması, altı Ulster ilçesine 'Home Rule' (yerel yönetim) vererek bu bölgelerin Kuzey İrlanda'yı oluşturmasını sağlarken, İrlanda'nın geri kalanı İrlanda Serbest Devleti haline gelmiştir. 1921'de İrlanda bölünmüş; güneydeki 26 ilçe bağımsız İrlanda Serbest Devleti'ni (daha sonra İrlanda Cumhuriyeti) oluştururken, kuzeydeki altı ilçe İngiliz yönetimi altında kalmıştır. Belfast dışındaki Stormont'ta bulunan yeni Kuzey İrlanda parlamentosu, İngiliz yanlısı Protestan 'unionist'lerin (birlikçilerin) hakimiyetinde olmuş; bu grup önümüzdeki 50 yıl boyunca parlamentoyu kontrol etmiştir.

Katolikler ve Protestanlar arasındaki on yıllarca süren çatışma, siyasi, ekonomik ve toplumsal eşitsizliklerden kaynaklanmıştır; 1960'larda sivil haklar aktivizminin yükselişi ve 1969'daki Bogside Muharebesi gibi olaylar bu döneme damgasını vurmuştur. 1968'de Katoliklerin ayrımcılığa karşı yürüttüğü bir sivil haklar kampanyası ivme kazanmış; Belfast, Londonderry ve başka yerlerde mezhepsel isyanlar patlak vermiştir. Ağustos 1969'da sivil huzursuzluk kötüleştikçe İngiliz askerleri ilk kez konuşlandırılmıştır. 30 Mart 1972'de şiddetin yoğunlaşmasıyla Stormont'taki birlikçi hükümet, hukuk ve düzen sorumluluğunu merkezi hükümete devretmeyi reddetmiş; Stormont askıya alınarak Londra'dan doğrudan yönetim uygulanmıştır.

10 Nisan 1998'de imzalanan Hayırlı Cuma Antlaşması, Kuzey İrlanda'da üç 'kol' idari ilişki öngören bir devredilmiş hükümet kurulmasını amaçlamıştır; ilk kol, çoğu yerel meseleden sorumlu seçilmiş bir meclis olan Kuzey İrlanda Meclisi'nin kurulmasını sağlamış, ikincisi İrlanda ve Kuzey İrlanda hükümetleri arasında sınır ötesi işbirliği için kurumsal bir düzenleme getirmiş, üçüncüsü ise İngiliz ve İrlanda hükümetleri arasında sürekli istişareyi öngörmüştür. Antlaşma, İrlanda ve Kuzey İrlanda'da 22 Mayıs'ta halk oylamasıyla onaylanmıştır. Aralık 1999'da Birleşik Krallık, Kuzey İrlanda'nın doğrudan yönetimini bırakmış; yetkiler resmi olarak yeni Kuzey İrlanda Meclisi'ne devredilmiştir.

Kuzey İrlanda, İrlanda adasının kuzeydoğu köşesinde yer alan altı ilçeden oluşur; Birleşik Krallık'ın bir parçası olmakla birlikte İrlanda Cumhuriyeti ile kara sınırı paylaşır. Yüzölçümü yaklaşık 14.130 km², 2024 nüfusu 1.927.855, başkent Belfast'tır. Resmi diller İngilizce ve İrlandacadır.

İngilizce, Birleşik Krallık genelinde resmi dildir ve Kuzey İrlanda'da en yaygın konuşulan dildir; İrlandaca (Galce) ve Ulster İskoçlarının dilleri de kültürel açıdan önemlidir ve yıllar içinde 2022 Kimlik ve Dil (Kuzey İrlanda) Yasası dahil çeşitli düzeylerde resmi tanınma kazanmıştır. İrlandaca, Kuzey İrlanda nüfusunun yaklaşık %10'u tarafından bir dereceye kadar konuşulmaktadır ve özellikle Katolik kurumlarda öğretilmektedir; daha az sayıda kişi ise bazılarınca ayrı bir dil, bazılarınca İskoççanın bir lehçesi olarak görülen Ulster İskoçlarını konuşmaktadır.