Nuh Nebi Türbesi
Rivayete göre Nuh Peygamber'e ait olduğuna inanılan, Cizre'deki tarihi türbe.
Kısa Tarihçe
Şırnak ve çevresi, özellikle Cizre ilçesi, Asur, Roma, Bizans ve Selçuklu dönemlerinin izlerini taşıyan köklü bir yerleşim bölgesidir. Rivayete göre Nuh Tufanı'ndan sonra insanlığın yeniden yerleştiği topraklardan biri olan Cizre, Nuh Peygamber'e atfedilen bir türbeye ev sahipliği yapar. Ortaçağın en önemli mucit ve mühendislerinden İsmail el-Cezeri, 12. yüzyılda Cizre'de doğmuş ve mekanik buluşlarıyla İslam bilim tarihine damgasını vurmuştur. Osmanlı döneminin ardından uzun süre Siirt iline bağlı bir ilçe olan Şırnak, 16 Mayıs 1990'da bağımsız il statüsü kazanarak Türkiye'nin 73. ili olmuştur.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 7.078 km²
Rakım ≈ 1.400 m (şehir merkezi, dağlık arazi)
İklim Karasal Güneydoğu Anadolu iklimi — yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve karlı geçer; Cizre ve Silopi gibi ovadaki ilçelerde yazlar daha da sıcak geçer.
Yıllık Yağış ≈ 700 mm
Topografya
- Cudi Dağı ve Güneydoğu Toroslar'ın uzantıları
- Cizre-Silopi ovaları
- Beytüşşebap'ın yüksek dağlık kesimleri
Nehirler
- Dicle Nehri (Cizre'den geçer)
- Hezil Çayı
Göller ve Barajlar
- Cizre Barajı
- Sulama göletleri
Nüfus
Toplam 573.666 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 81 kişi/km²
Plaka 73
Alan Kodu 0486
İlçe Sayısı 7
Merkez İlçeler Merkez
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%30
0-14 yaş
%63
15-64 yaş
%7
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%11
Yükseköğretim
%20
Lise
%59
İlk ve Ortaöğretim
%10
Diğer
Önemli Yerler
İsmail el-Cezeri Türbesi ve Anıtı
Ortaçağın büyük mucidi ve mühendisi el-Cezeri'nin anısına yapılan türbe ve anıt.
Cizre Ulu Camii
Selçuklu dönemi mimarisinin önemli örneklerinden tarihi cami.
Mem û Zin Türbesi
Kürt edebiyatının ünlü aşk hikayesinin kahramanlarına atfedilen tarihi türbe.
Cudi Dağı
Bazı dini geleneklerde Nuh'un Gemisi'nin karaya oturduğu yer olarak anılan, dini ve tarihi öneme sahip dağ.
Ekonomik Faaliyetler
Sınır Ticareti
Silopi'deki Habur Sınır Kapısı, Irak ile yapılan kara ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biridir.
Tarım
Cizre ve Silopi ovalarında tahıl, pamuk ve sebze üretimi bölge ekonomisinin önemli bir parçasıdır.
Madencilik
Bölgedeki krom ve diğer maden yatakları sanayiye hammadde sağlar.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Şırnak'ın ortanca yaşı 23,3 ile incelenen iller arasında en genç nüfus yapısına sahip; toplam doğurganlık hızı 2,62 ile nüfus yenilenme eşiğinin (2,1) belirgin şekilde üzerinde, incelenen iller arasında en yüksek değer. Nüfus artış hızı binde +5. Nüfus yoğunluğu km² başına 79,7 kişidir. İlde 1.177 yabancı uyruklu (nüfusun %0.21'si) ve 5.581 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Şırnak, diğer illerden 20.096 kişi alırken 23.469 kişi vermiş. Uluslararası göçte 724 kişi alırken 1.165 kişi vermiş. il, iç göçte net -3.373 kişilik ve uluslararası göçte -441 kişilik kayıp verse de, +10.872 kişilik olağanüstü güçlü doğal nüfus artışı (12.254 doğum - 1.382 ölüm) bu kayıpları kat kat aşıyor — Şırnak'ın büyümesi neredeyse tamamen genç nüfusun yüksek doğurganlığından kaynaklanıyor.
Hanehalkı ve Eğitim
Şırnak'ın 113.270 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 4,8 kişi. Hanelerin 16.023 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 56.214 kişi ile toplam nüfusun %9.8'ini oluşturur. 23.211 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Şırnak'ın toplam doğurganlık hızı 2,6'dir. Evlenme sayısı 3.626 iken boşanma sayısı 300'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 8 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 27,6, kadınlarda 25,0'dir.
İsim İstatistikleri
Şırnak'ta bebeklere en çok verilen isimler Muhammed (erkek) ve Li̇na (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mehmet ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.