Karaman Kalesi
Şehir merkezinde yükselen, Bizans ve Karamanoğulları dönemlerinden kalma, kent siluetine hakim tarihi kale.
Kısa Tarihçe
Karaman ve çevresi, Hititler'den Roma ve Bizans'a kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır; Karadağ'daki Binbir Kilise kalıntıları erken Hristiyanlık döneminin izlerini taşır. Şehir, adını 13. yüzyılda Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla ortaya çıkan Karamanoğulları Beyliği'nden alır. Beyliğin kurucusu Karaman Bey'in oğlu Karamanoğlu I. Mehmed, 13 Mayıs 1277'de Konya'da yayımladığı ünlü fermanla Türkçeyi resmi dil ilan ederek Türk dili tarihine damgasını vurmuştur. Yaklaşık 230 yıl (1250-1487) hüküm süren Karamanoğulları, önce Ermenek'i, ardından Lârende'yi (bugünkü Karaman) merkez edinmiş, döneminin en güçlü Anadolu beyliklerinden biri olmuştur. 1487'de Osmanlı hakimiyetine giren şehir, uzun süre Konya'ya bağlı bir sancak/ilçe olarak kalmış; 1989'da Orta Anadolu'nun kalkınması amacıyla alınan kararla Konya'dan ayrılarak yeniden il statüsü kazanmıştır.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 8.678 km²
Rakım 1.033 m
İklim Merkez, Ayrancı ve Kazımkarabekir ilçelerinde karasal İç Anadolu iklimi (Akdeniz iklimine benzer özellikler taşır); Ermenek, Başyayla ve Sarıveliler'de Toroslar'ın etkisiyle Akdeniz iklimi görülür.
Yıllık Yağış ≈ 340 mm
Topografya
- Konya Ovası'nın güney ucundaki geniş düzlükler ve bozkır arazisi
- Karadağ volkanik kütlesi ve çevresindeki krater oluşumları
- Güneyde Orta Toroslar'ın Taşeli Platosu'na uzanan dağlık-vadili arazisi (Ermenek, Başyayla)
Nehirler
- Ermenek Çayı (Göksu Nehri'nin en büyük kolu)
- Göksu Nehri'nin yukarı havzası
- Mevsimsel akan Konya Ovası dereleri
Göller ve Barajlar
- Meke Krater Gölü (volkanik krater gölü, son yıllarda su seviyesi büyük ölçüde azalmıştır)
- Ermenek Barajı
- Karadağ Gölleri (Sarıveliler)
Nüfus
Toplam 262.355 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 30 kişi/km²
Plaka 70
Alan Kodu 0338
İlçe Sayısı 6
Merkez İlçeler Merkez, Ermenek, Ayrancı, Kazımkarabekir, Sarıveliler, Başyayla
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%18
0-14 yaş
%63
15-64 yaş
%19
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%20
Yükseköğretim
%25
Lise
%47
İlk ve Ortaöğretim
%8
Diğer
Önemli Yerler
Hatuniye Medresesi
Karamanoğlu Alaaddin Bey'in eşi Nefise Sultan tarafından 1382'de yaptırılan, Selçuklu-Osmanlı geçiş dönemi taş işçiliğinin zarif örneği.
Binbir Kilise (Madenşehir)
Karadağ'da 4.-9. yüzyıllar arasına tarihlenen, erken Hristiyanlık döneminin Anadolu'daki en önemli kalıntılarından biri olan kilise ve manastır kompleksi.
Taşkale Tahıl Ambarları
Kayalara oyulmuş yaklaşık 250 tahıl ambarından oluşan, tahılın onlarca yıl bozulmadan saklanmasını sağlayan özgün mimari doku.
Alahan Manastırı
MS 440-442 yıllarına tarihlenen, Ayasofya'ya benzerliğiyle bilinen, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alan Bizans manastırı.
Karamanoğlu İbrahim Bey İmareti
1433'te Karamanoğlu II. İbrahim Bey tarafından külliye şeklinde yaptırılan, kesme taş işçiliğiyle dikkat çeken cami ve imaret kompleksi.
Ekonomik Faaliyetler
Tarım (Elma ve Tahıl)
Karaman, sertifikalı elma ağacı sayısında Türkiye birincisi, elma üretiminde ise ülke ikincisidir; buğday, arpa, mısır ve şeker pancarı üretiminde de ilk sıralardadır.
Gıda Sanayi (Bisküvi-Çikolata)
Karaman Organize Sanayi Bölgesi'ndeki 50'ye yakın fabrikayla Türkiye bisküvi üretiminin yaklaşık %35'i bu ilde gerçekleştirilir; sektör on binlerce kişiye istihdam sağlar.
Turizm
Binbir Kilise, Alahan Manastırı, Taşkale ve Ermenek doğası; kültür ve doğa turizmini birleştiren, henüz keşfedilme aşamasında bir turizm potansiyeli sunar.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Karaman'ın ortanca yaşı 35,6; nüfus artış hızı binde -1,7 ile hafif geriliyor. Nüfus yoğunluğu km² başına 30,3 kişidir. İlde 2.327 yabancı uyruklu (nüfusun %0.89'si) ve 7.419 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Karaman, diğer illerden 11.387 kişi alırken 10.969 kişi vermiş. Uluslararası göçte 889 kişi alırken 1.142 kişi vermiş. il, iç göçte küçük bir fazla (+418 kişi) sağlarken, uluslararası göçte -253 kişilik küçük bir açık var. Doğal nüfus artışı (+920 kişi) bu dengeyi olumlu yönde tutuyor, ancak toplam artış hızını pozitife çevirmeye yetmiyor.
Hanehalkı ve Eğitim
Karaman'ın 86.385 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2,9 kişi. Hanelerin 18.793 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 39.786 kişi ile toplam nüfusun %15.2'ini oluşturur. 4.032 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Karaman'ın toplam doğurganlık hızı 1,4'dir. Evlenme sayısı 1.725 iken boşanma sayısı 756'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 44 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 27,5, kadınlarda 24,8'dir.
İsim İstatistikleri
Karaman'da bebeklere en çok verilen isimler Göktuğ (erkek) ve Gökçe (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mustafa ve Ayşe'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.