Safranbolu Tarihi Çarşı ve Osmanlı Evleri
Kırmızı kiremitli çatıları, cumbalı ahşap-kerpiç konaklarıyla dünyada eşi az bulunan bir Osmanlı kent dokusu; 1994'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmiştir.
Kısa Tarihçe
Karabük'ün hikâyesi, Safranbolu'ya bağlı Öğlebeli köyünün 13 haneli 'Karabük Mahallesi'nde başlar. 3 Nisan 1937'de Başvekil İsmet İnönü'nün Atatürk'ün talimatıyla temelini attığı Karabük Demir ve Çelik Fabrikaları, 1939'da üretime geçerek Türkiye'nin ilk entegre ağır sanayi tesisi oldu. Fabrikayla birlikte hızla büyüyen yerleşim; 1939'da belediye, 1941'de bucak, 1953'te Zonguldak'a bağlı ilçe statüsü kazandı. 6 Haziran 1995'te Çankırı'nın Ovacık ve Eskipazar, Zonguldak'ın Safranbolu, Yenice ve Eflani ilçeleri birleştirilerek Karabük, Türkiye'nin 78. ili ilan edildi. Aynı yıl özelleştirilen fabrika KARDEMİR A.Ş. adını aldı. 1994'te fabrikanın kapatılma kararına karşı 8 Kasım'da halkın verdiği direniş, kentin kolektif hafızasında hâlâ canlıdır. 1994'te Safranbolu'nun UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmesiyle il, sanayinin yanına güçlü bir turizm kimliği de eklemiştir.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 4.103 km²
Rakım ≈ 280 m (ortalama; Safranbolu ilçe merkezi ≈ 485 m)
İklim Karadeniz iklimi ile İç Anadolu'nun karasal iklimi arasında geçiş özelliği gösterir; yazlar sıcak ve nispeten kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır. Kıyı şeridine göre daha az yağış alır.
Yıllık Yağış ≈ 480 mm
Topografya
- Köroğlu ve Bolu dağlarının uzantısı olan dağlık-ormanlık arazi
- Filyos Çayı vadisi ve çevresindeki derin kanyonlar (Tokatlı, İncekaya, Şeker Kanyonu)
- Safranbolu ve çevresindeki karstik yapılar, mağaralar ve platolar
Nehirler
- Filyos Çayı (Araç ve Soğanlı çaylarının birleşmesiyle oluşur)
- Araç Çayı
- Soğanlı (Gerede) Çayı
Göller ve Barajlar
- İlde büyük doğal göl bulunmaz
- Sulama ve içme suyu amaçlı küçük göletler (Eskipazar, Ovacık çevresi)
- Filyos Çayı üzerinde enerji ve sulama amaçlı düzenleme yapıları
Nüfus
Toplam 249.614 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 61 kişi/km²
Plaka 78
Alan Kodu 0370
İlçe Sayısı 6
Merkez İlçeler Merkez, Safranbolu, Eskipazar, Eflani, Ovacık, Yenice
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%17
0-14 yaş
%64
15-64 yaş
%19
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%19
Yükseköğretim
%26
Lise
%48
İlk ve Ortaöğretim
%7
Diğer
Önemli Yerler
Cinci Han ve Hamamı
17. yüzyılda Sadrazam Cinci Hoca tarafından yaptırılan kervansaray ve hamam; Safranbolu'nun ticaret ve konaklama tarihinin simgesi.
İncekaya Su Kemeri
Sadrazam İzzet Mehmet Paşa'nın şehre su taşımak için yaptırdığı, kanyon üzerinde yükselen taş kemerli Osmanlı mühendislik yapısı.
Yörük Köyü
1997'de koruma altına alınan, 90'ı aşkın tescilli konağıyla Safranbolu'nun küçük bir örneğini sunan 'müze köy'; yörük kültürünün yaşayan izlerini taşır.
Bulak Mencilis Mağarası
Yaklaşık 3 milyon yıllık, sarkıt ve dikitleriyle ünlü, Türkiye'nin en uzun mağaralarından biri; ziyarete açık bölümünde yer altı şelaleleri bulunur.
KARDEMİR Demir Çelik Fabrikaları
Cumhuriyet'in ilk ağır sanayi tesisi; 'fabrikalar kuran fabrika' unvanıyla Erdemir ve İsdemir'in kuruluşuna da öncülük etmiş, Karabük'ün kimliğini biçimlendiren sanayi mirası.
Ekonomik Faaliyetler
Ağır Sanayi (Demir-Çelik)
KARDEMİR başta olmak üzere demir-çelik üretimi, ilin ekonomisinin ve istihdamının omurgasını oluşturur; Türkiye'nin demiryolu rayı ve tekerleği üretimindeki tek yerli üreticisidir.
Turizm
Safranbolu'nun UNESCO statüsü, ili Türkiye'nin en çok ziyaret edilen kültür turizmi merkezlerinden birine dönüştürmüş; yılda milyonlarca yerli ve yabancı turist ağırlanmaktadır.
Ormancılık ve Orman Ürünleri
Yenice ilçesi çevresindeki zengin gürgen-kayın ormanları, kereste ve orman ürünleri sanayisi ile arıcılık faaliyetlerine kaynak oluşturur.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Sanayi kenti Karabük'te ortanca yaş 39,5 ile nüfus belirgin biçimde yaşlanmış durumda; nüfus artış hızı binde -3,5 ile azalıyor. Nüfus yoğunluğu km² başına 62,1 kişidir. İlde 10.849 yabancı uyruklu (nüfusun %4.35'si) ve 12.189 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Karabük, diğer illerden 13.801 kişi alırken 12.987 kişi vermiş. Uluslararası göçte 1.235 kişi alırken 2.191 kişi vermiş. net iç göç fazlası küçük bir kazanç sağlasa da (+814 kişi), uluslararası göçte net -956 kişilik kayıp ve doğal nüfus değişiminin de eksiye dönmüş olması (-62 kişi, ölüm sayısı doğumu geçmiş) dikkat çekicidir — KARDEMİR'in sanayi kentinde nüfus artık üç cepheden de baskı altında.
Hanehalkı ve Eğitim
Karabük'ün 89.780 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2,6 kişi. Hanelerin 24.051 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 46.825 kişi ile toplam nüfusun %18.8'ini oluşturur. 7.163 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Karabük'ün toplam doğurganlık hızı 1,2'dir. Evlenme sayısı 1.446 iken boşanma sayısı 544'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 38 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 28,4, kadınlarda 26,4'dir.
İsim İstatistikleri
Karabük'te bebeklere en çok verilen isimler Metehan (erkek) ve Alya (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mustafa ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.