Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı
Çanakkale Savaşları'nın yaşandığı topraklar; Şehitler Abidesi, 57. Alay Şehitliği, Anzac Koyu ve siperleriyle her yıl milyonlarca ziyaretçiyi ağırlayan kutsal alan.
Kısa Tarihçe
Çanakkale topraklarında yerleşim 3.000 yılı aşar; Kumtepe ve Truva, erken Tunç Çağı'na uzanan kadim merkezlerdir. Hellespontos ve Dardanel olarak anılan boğaz, çağlar boyunca Pers, Helen, Roma ve Bizans için stratejik bir geçit oldu. Fatih Sultan Mehmed'in yaptırdığı Çimenlik ve Kilitbahir kaleleri boğazı kontrol altına aldı. 1915'te Birinci Dünya Savaşı'nın kaderini değiştiren Çanakkale Savaşları bu topraklarda yaşandı. Cumhuriyetin ilk yıllarında Biga ve Gelibolu sancaklarının birleştirilmesiyle bugünkü il oluştu.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 9.817 km²
Rakım 2 m (merkez); Kaz Dağı (Babadağ) 1.774 m
İklim Ağırlıkla Akdeniz iklimi, boğaz ve adalarda denizel etki — yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Kuvvetli kuzey rüzgârları (poyraz) boğazda etkilidir.
Yıllık Yağış ≈ 620 mm
Topografya
- Çanakkale Boğazı'nın iki yakası (Asya ve Avrupa)
- Kaz Dağları ve orman kaplı tepeler
- Gelibolu Yarımadası, Bozcaada ve Gökçeada
Nehirler
- Kara Menderes (Skamandros)
- Tuzla Çayı
- Bayramiç ve Umurbey dereleri
Göller ve Barajlar
- Bayramiç Barajı
- Atikhisar Barajı
- Umurbey Barajı
Nüfus
Toplam 573.976 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 58 kişi/km²
Plaka 17
Alan Kodu 0286
İlçe Sayısı 12
Merkez İlçeler Merkez, Biga, Çan, Gelibolu, Ayvacık
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%16
0-14 yaş
%66
15-64 yaş
%18
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%18
Yükseköğretim
%26
Lise
%48
İlk ve Ortaöğretim
%8
Diğer
Önemli Yerler
Truva (Troya) Antik Kenti
Homeros'un İlyada'sına konu olan, dokuz katmanlı kadim kent; tahta at simgesi ve modern Troya Müzesi'yle UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.
Assos (Behramkale)
Ege'ye tepeden bakan Athena Tapınağı, antik limanı ve taş köyüyle felsefenin (Aristoteles) ve doğanın buluştuğu büyüleyici antik kent.
Çimenlik ve Kilitbahir Kaleleri
Fatih Sultan Mehmed'in boğazı kontrol için yaptırdığı karşılıklı kaleler; Çimenlik bugün Deniz Müzesi olarak hizmet verir.
Ekonomik Faaliyetler
Turizm
Gelibolu Savaş alanları, Truva, Assos ve adalarıyla tarih, doğa ve deniz turizminin en güçlü merkezlerinden biridir.
Tarım ve Gıda
Zeytin-zeytinyağı, ünlü Ezine peyniri, süt, ayçiçeği ve domates üretimiyle güçlü bir tarım-gıda ekonomisi vardır.
Sanayi ve Enerji
Çan'da seramik ve kömür-termik üretimi, gıda işleme ve denizciliğiyle il, tarımın yanında sanayide de söz sahibidir.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Çanakkale'ın ortanca yaşı 42, nüfus yoğunluğu km² başına 58.1 kişidir. Nüfus artış hızı binde +8.8. İlde 5.657 yabancı uyruklu (nüfusun %0.99'i) ve 13.959 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Çanakkale, diğer illerden 27.747 kişi alırken 22.233 kişi vermiş — net +5,514 kişilik iç göç fazlası. Uluslararası göçte 1.488 kişi alırken 1.346 kişi vermiş — net +142 kişilik dış göç fazlası. Toplamda il, göç hareketlerinden net +5,656 kişi kazanmıştır; buna -919 kişilik doğal nüfus artışı (4.415 doğum - 5.334 ölüm) eklendiğinde ilin genel nüfus dinamiği ortaya çıkar.
Hanehalkı ve Eğitim
Çanakkale'da 217.050 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2.5 kişi. Hanelerin 58.175 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 117.067 kişi ile toplam nüfusun %20.4'ini oluşturur. 5.393 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Çanakkale'ın toplam doğurganlık hızı 1.22'dir — nüfus yenilenme eşiği olan 2,1'in altındadır. Evlenme sayısı 3.424 iken boşanma sayısı 1.524'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 45 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 29.2, kadınlarda 26.4'dir.
İsim İstatistikleri
Çanakkale'da bebeklere en çok verilen isimler Göktuğ (erkek) ve Umay (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mehmet ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.