gazeteler.info.tr
Özel Bölge

Tarihte Türk Devletleri

Orta Asya bozkırlarından Balkanlar'a, Hindistan'dan Mısır'a uzanan üç bin yıllık bir devlet kurma geleneği — Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 yıldızla simgelenen 16 büyük Türk devletinin öyküsü.

16Büyük Devlet
MÖ 220İlk Devlet
1922Son Devletin Sonu
3Kıtaya Yayılım

Üç Bin Yıllık Bir Devlet Kurma Geleneği

Türk tarihi, dünya tarihinde eşine az rastlanan bir devlet kurma ve devlet yönetme geleneğine sahiptir. Orta Asya bozkırlarında MÖ 3. yüzyılda kurulan Asya Hun İmparatorluğu'ndan başlayıp 1922'de sona eren Osmanlı İmparatorluğu'na kadar uzanan bu gelenek, üç kıtaya yayılan onlarca büyük devleti ve imparatorluğu kapsamaktadır.

Bu sayfada, Türkiye Cumhurbaşkanlığı forsunda yer alan 16 yıldızla da simgelenen 16 büyük Türk devletini bulacaksınız. Her devlet için ayrı hazırlanmış kapsamlı rehberde; kuruluş öyküsü, en parlak dönemi, bıraktığı miras ve tarih içindeki yerine dair detaylı bilgiler yer almaktadır.

Bozkırdan Cihan İmparatorluklarına

Türk devlet geleneği, Asya Hun İmparatorluğu ile başlayan ve Göktürk, Uygur gibi devletlerle Orta Asya'da kök salan bir çizgi izlemiştir. Bu devletler, sonraki yüzyıllarda hem batıya (Avrupa Hunları, Avarlar, Hazarlar) hem güneye (Gazneliler, Büyük Selçuklu) doğru genişleyerek Türk varlığını üç kıtaya yaymıştır.

Karahanlı Devleti'yle başlayan İslamlaşma süreci, Büyük Selçuklu, Harzemşahlar ve nihayetinde Osmanlı İmparatorluğu'na uzanan Türk-İslam devlet geleneğinin temellerini atmıştır. Aynı dönemde Altın Orda, Memlükler, Timur İmparatorluğu ve Babür İmparatorluğu gibi devletler, Türk siyasi ve kültürel etkisini Rusya bozkırlarından Mısır'a, Hindistan'a kadar taşımıştır.

16 Büyük Türk Devleti

Kronolojik sırayla — her karta tıklayarak o devletin kapsamlı rehberine ulaşabilirsiniz.

Asya Hun İmparatorluğu
MÖ 220 – MS 216 · Kurucu: Mete Han
Bozkırın ilk büyük gücü — Mete Han'ın onlu sistemle teşkilatlandırdığı tarihin ilk büyük Türk imparatorluğu.
Avrupa Hun İmparatorluğu
MS 375 – 469 · Kurucu: Attila
Tanrı'nın Kırbacı Attila'nın liderliğinde Roma'yı titreten, Türklerin Avrupa'daki ilk büyük devleti.
Ak Hun Devleti
MS 420 – 570 · Kurucu: Ahşunvar
Sasanileri dahi mağlup eden, Orta Asya'nın 5. yüzyıldaki en güçlü konfederasyonlarından biri.
Göktürk Devleti
552 – 745 · Kurucu: Bumin Kağan
Türk adını tarihe resmen yazdıran, Orhun Abideleri'nin bıraktığı devlet.
Avar Devleti
552 – 804 · Kurucu: Bayan Kağan
İstanbul'u kuşatacak kadar güçlü, Orta Avrupa'nın iki buçuk asırlık bozkır devleti.
Hazar Devleti
650 – 969 · Kurucu: İstemi Yabgu soyu
Hazar Denizi'ne adını veren, İpek Yolu'nun kavşağındaki hoşgörülü Türk devleti.
Uygur Devleti
744 – 840 · Kurucu: Kutluk Bilge Kül Kağan
Bozkırdan şehre — Ordu-Balık'ın mimarisi ve kendi alfabesiyle yerleşik kültürün öncüsü.
Karahanlı Devleti
840 – 1212 · Kurucu: Bilge Kül Kadir Han
İslamiyeti kabul eden ilk Türk devleti — Kutadgu Bilig ve Divan-ı Lügati't-Türk'ün doğduğu topraklar.
Gazneli Devleti
963 – 1187 · Kurucu: Sebük Tegin
Sultan Mahmud'un Hindistan seferleriyle Türk-İslam varlığını Hint yarımadasına taşıyan devlet.
Büyük Selçuklu Devleti
1037 – 1194 · Kurucu: Tuğrul Bey
Malazgirt'le Anadolu'nun kapılarını açan, Orta Asya'dan Basra Körfezi'ne uzanan dünya imparatorluğu.
Harzemşahlar Devleti
1097 – 1231 · Kurucu: Anuş Tegin
Moğol istilası öncesi Orta Asya'nın son büyük gücü — Celaleddin Harzemşah'ın destansı direnişi.
Altın Orda Devleti
1242 – 1502 · Kurucu: Batu Han
Deşt-i Kıpçak'ın efendisi — iki buçuk asır boyunca Rus knezliklerinden vergi alan güçlü hanlık.
Memlük Devleti
1250 – 1517 · Kurucu: İzzeddin Aybek
Ayn Calud'da Moğolları durduran, Haçlı Seferleri'ni sona erdiren köle-asker kökenli sultanlık.
Babür İmparatorluğu
1526 – 1858 · Kurucu: Zahirüddin Babür
Tac Mahal'in mirasçısı — Timur soyundan Hindistan'a uzanan üç asırlık Türk hanedanı.
Timur İmparatorluğu
1370 – 1507 · Kurucu: Emir Timur
Semerkant'ı cihanın ilim merkezine dönüştüren Emir Timur'un, İran'dan Hindistan'a uzanan imparatorluğu.
Osmanlı İmparatorluğu
1299 – 1922 · Kurucu: Osman Gazi
Bir beylikten üç kıtaya — altı asır süren, İstanbul'u fetheden tarihin en büyük Türk imparatorluğu.
Koray Utkan
Bu Rehberi Hazırlayan
Koray Utkan · Kocaeli · Gönüllü Araştırmacı