Bosna-Hersek Hakkında Genel Bilgiler

CountryReports'a göre Osmanlı yönetimi, Saraybosna ve diğer şehirlerde bugün hâlâ görülebilen kalıcı mimari, dini ve kültürel bir iz bırakmıştır. Britannica Kids'e göre 1700'lü ve 1800'lü yıllarda Müslüman toprak sahipleri ile Sırp ve Hırvat Hristiyan köylüler arasında gerilimler artmış; 1875'te Bosnalı Hristiyanlar Sırbistan'ın desteğiyle Osmanlı yönetimine karşı isyan etmiştir.

CountryReports'a göre Berlin Kongresi, 1878'de Bosna-Hersek'i Avusturya-Macaristan yönetimine devretmiş; Avusturya, 1908'de toprağı resmen ilhak ederek Güney Slav milliyetçi duygularını alevlendirmiştir. 28 Haziran 1914'te Bosnalı Sırp öğrenci Gavrilo Princip, Saraybosna'da Arşidük Franz Ferdinand'ı suikaste kurban ederek I. Dünya Savaşı'na yol açan olaylar zincirini ateşlemiştir. 1918'de Avusturya-Macaristan'ın çöküşü bu dönemi sona erdirmiş, Bosna'yı yeni kurulan Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı'na dahil etmiştir.

Britannica'ya göre 1946'da Bosna-Hersek Halk Cumhuriyeti (1963'ten itibaren Sosyalist Cumhuriyet), Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti'nin (1963'ten itibaren Sosyalist Federal Cumhuriyet) kurucu cumhuriyetlerinden biri haline gelmiş; Bosna-Hersek'teki yaşam, yeni komünist hükümetin tüm Yugoslavya'ya dayattığı sosyal, ekonomik ve siyasi değişikliklerin tümünden etkilenmiştir. Bosna-Hersek, Kur'an ilkokulları, zengin hayır vakıfları ve derviş tarikatları gibi birçok geleneksel Müslüman kurumunun kaldırılmasından özellikle etkilenmiştir.

Britannica'ya göre Aralık 1991'de Avrupa Topluluğu Hırvatistan ve Slovenya'nın bağımsızlığını tanıdığında, Bosna-Hersek'i de tanınma için başvurmaya davet etmiştir. 29 Şubat-1 Mart 1992 arasında bağımsızlık referandumu düzenlenmiş, ancak Karadžić'in partisi çoğu Sırp nüfuslu bölgede oylamayı engellemiştir. Britannica'nın özetine göre savaş, o dönemde çoğunlukla Boşnak (Müslüman, %44), Sırp (%33) ve Hırvat (%17) nüfusuna sahip çok etnikli bir Yugoslavya cumhuriyeti olan Bosna-Hersek'te etnik kökenli bir savaştı. Huzursuzluk, Yugoslavya'nın 1990'daki dağılmasıyla başlamış; 1992 referandumunun ardından Avrupa Topluluğu Bosna'nın bağımsızlığını tanımıştır. Bosna Sırpları şiddetle karşılık vermiş, Bosna topraklarının %70'ini ele geçirmiş, Saraybosna'yı kuşatmış ve 'etnik temizlik' olarak bilinen uygulamalarla Boşnakları ve Hırvatları terörize etmiştir.

CountryReports'a göre Mart 1994'te Bosna'daki Müslümanlar ve Hırvatlar, Bosna-Hersek Federasyonu'nu kuran bir antlaşma imzalayarak savaşan tarafların sayısını ikiye indirmiştir. Çatışma 1995'in büyük bölümünde devam etmiş, 21 Kasım 1995'te Dayton Barış Antlaşması'nın imzalanmasıyla sona ermiştir (nihai versiyon 14 Aralık 1995'te Paris'te imzalanmıştır). Wikipedia'ya göre Dayton Antlaşması, Alija Izetbegović, Franjo Tuđman ve Slobodan Milošević tarafından Paris'te imzalanarak savaşı durdurmuş ve bugünkü devletin temel yapısını büyük ölçüde belirlemiştir. Üç yıllık savaş ve kan dökülmesi 95.000 ila 100.000 kişinin (çoğunlukla Boşnak) ölümüne ve 2 milyondan fazla kişinin yerinden edilmesine yol açmıştır. CountryReports'a göre Dayton Antlaşması, Bosna-Hersek'i Boşnak-Hırvat Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti (Republika Srpska) olmak üzere ikiye bölen, Yüksek Temsilcilik Ofisi dahil uluslararası kurumlar tarafından denetlenen karmaşık bir yönetim çerçevesi oluşturmuştur.

globalEDGE'in derlediği kronolojiye göre Bosna-Hersek, 2008'de Avrupa Birliği ile bir İstikrar ve Ortaklık Antlaşması imzalamış; bu antlaşma, kilit siyasi ve ekonomik reformların gerçekleştirilmesi halinde ülkenin AB'ye katılabileceği olasılığını gündeme getirmiştir. Ülke daha sonra AB üyeliği için resmi başvuruda bulunmuştur.

Batı Balkan Yarımadası'nda yer alan Bosna-Hersek, kuzey ve orta kesimlerinde daha geniş Bosna bölgesini, güney ve güneybatısında ise Hersek bölgesini barındırır. Yüzölçümü 51.209 km², 2025 nüfusu 3.140.095-3.269.516 arasındadır. Ülke, İslam, Ortodoks Hristiyanlık ve Roma Katolikliğin başlıca dinler olduğu zengin bir etnik ve dini karışıma sahiptir; bu dinler genel olarak sırasıyla Boşnaklara, Sırplara ve Hırvatlara karşılık gelmektedir.

Dayton Antlaşması sonrası kurulan Bosna-Hersek, Boşnak-Hırvat Federasyonu ve Republika Srpska olmak üzere iki ana varlıktan oluşur; bu karmaşık yapı, ülkenin savaş sonrası barış sürecinin doğrudan bir sonucudur ve uluslararası kurumlar tarafından denetlenmektedir.