gazeteler.info.tr
Birleşik Krallık Rehberi

Birleşik Krallık bayrağıBirleşik Krallık Hakkında Genel Bilgiler

Birleşik Krallık'ın 1707 İngiltere-İskoçya Birliği'nden 1801 İrlanda Birliği'ne, 1922 İrlanda bağımsızlığından günümüz devolüsyon yapısına uzanan tarihi ve güncel yapısı üzerine resmi UK Parliament ve Britannica kaynaklarına dayanan son derece kapsamlı bir bakış.

1707 Birlik Antlaşması — Büyük Britanya'nın Doğuşu

İngiltere ile İskoçya, 1603'ten beri aynı hükümdarları paylaşıyordu; ancak bağımsız parlamentolarını korumaktaydılar. 1706'da müzakere edilen Birlik Antlaşması'nın uygulanması olan Birlik Yasaları (Acts of Union), önce İskoç Parlamentosu'nda mart 1707'de, kısa süre sonra da İngiliz Parlamentosu'nda kabul edildi; kraliyet onayı 6 Mart'ta verildi ve birlik 1 Mayıs 1707'de yürürlüğe girdi. Resmi UK Parlamento arşivlerine göre bu yasalar, iki bağımsız krallığı feshederek Westminster merkezli yeni bir Büyük Britanya Parlamentosu kurdu; İngiliz Parlamentosu'nun eski evi bu yeni parlamentonun da merkezi oldu. İrlanda, aynı taç altında bir krallık olmasına rağmen bu birliğe dahil edilmedi ve 1783'e kadar Büyük Britanya'ya hukuken bağımlı kaldı.

1801 İrlanda Birliği

1798 İrlanda İsyanı, İrlanda meselesini İngiliz Kabinesi'nin gündemine kesin olarak taşıdı; dönemin başbakanı Genç William Pitt, en iyi çözümün bir birlik olduğuna karar verdi. Hem İrlanda hem İngiliz parlamentolarındaki yasal düzenlemelerle İrlanda Parlamentosu feshedildi ve İrlanda, o tarihten itibaren Westminster'daki Parlamento'da 4 ruhani lord, 28 seküler lord ve 100 Avam Kamarası üyesiyle temsil edilmeye başlandı. 1 Ocak 1801'de yürürlüğe giren bu birlikle Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı kuruldu.

İmparatorluk Dönemi ve Pax Britannica

Fransız Devrim Savaşları ve Napolyon Savaşları'nın (1792-1815) sonunda Fransa'nın yenilgisinin ardından Birleşik Krallık, başlıca deniz ve emperyal güç olarak öne çıktı; Londra 1830'lardan itibaren dünyanın en büyük şehri haline geldi. Denizlerde rakipsiz olan İngiliz üstünlüğü, büyük güçler arasında görece barışın hüküm sürdüğü (1815-1914) 'Pax Britannica' (İngiliz Barışı) dönemi olarak tanımlanır; bu dönemde İngiliz İmparatorluğu küresel hegemon haline gelerek 'dünya polisi' rolünü üstlendi. 1853-1856 arasında Kırım Savaşı'na Osmanlı İmparatorluğu'nun müttefiki olarak Rusya'ya karşı katılan Birleşik Krallık, 1857 Hindistan İsyanı'nın ardından İngiliz hükümeti eliyle Hindistan üzerinde doğrudan yönetimi üstlendi.

1922 İrlanda Bağımsızlığı ve Günümüz İsim Değişikliği

Uzun süren İrlanda 'Home Rule' (özerklik) kampanyasının ardından 1920 İrlanda Yönetimi Yasası, İrlanda'yı ikiye bölerek Güney İrlanda ve Kuzey İrlanda için ayrı devolüsyon parlamentoları kurdu. 1921 İngiliz-İrlanda Antlaşması, Güney İrlanda'nın Birleşik Krallık'tan ayrılma isteğini kabul etti; bu antlaşma 1922 İrlanda Serbest Devleti Yasaları ile onaylandı ve İrlanda Serbest Devleti, Kral V. George tarafından 6 Aralık 1922'de ilan edildi. Kuzey Irlanda'yı oluşturan altı kontluk (Antrim, Armagh, Down, Fermanagh, Londonderry, Tyrone ile Belfast ve Londonderry şehirleri) ise Birleşik Krallık içinde kalmayı tercih etti; ülke bu ayrılığın ardından 1927'de bugünkü adı olan 'Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı'nı benimsedi.

Devolüsyon — Güncel Anayasal Yapı

UK Parlamentosu resmi araştırma raporlarına göre 20. yüzyılda Galler ve İskoç milliyetçiliğinin yükselişi ve İrlanda'daki 'Troubles' döneminin çözümü, Kuzey İrlanda, İskoçya ve Galler için devolüsyon (yetki devri) parlamentoları veya meclislerinin kurulmasıyla sonuçlandı. 1999'da kurulan İskoç Parlamentosu, birincil yasama yetkisine ve gelir vergisini üç peni sınırında değiştirme yetkisine sahipken, aynı yıl kurulan Galler Ulusal Meclisi başlangıçta yalnızca ikincil yasama yetkisine sahipti. Birleşik Krallık, resmi olarak üniter egemen bir devlet olmakla birlikte, İskoçya, İngiltere-Galler ve Kuzey İrlanda'da üç ayrı hukuk sistemini barındırır; her biri Birleşik Krallık'a katıldıktan sonra bile kendi hukuk sistemini korumuştur.

Coğrafya ve Bileşen Ülkeler

Birleşik Krallık, İngiltere, İskoçya, Galler (bu üçü birlikte Büyük Britanya'yı oluşturur) ve Kuzey İrlanda olmak üzere dört ülkeden oluşur. Yüzölçümü 243.610 km², nüfusu yaklaşık 68 milyondur (2024 resmi tahmini 69.281.437). Başkent Londra, hem siyasi hem ekonomik merkezdir.

Ekin Özcan
Bu Rehberi Hazırlayan
Ekin Özcan · Çorum · Gönüllü Araştırmacı