Somoni: Orta Asya'nın En Yoksul Dağlık Ekonomisi
Tacikistan Somonisi, 2000'de ülkenin önceki Tacik Rublesi'nin yerini alarak tanıtılmıştır; 'somoni' ismi, 9-10. yüzyılda bölgede hüküm süren Samanid Hanedanlığı'nın kurucusu İsmail Samani'den gelir — bu isimlendirme, ülkenin İran-Fars kültürel mirasına yaptığı vurguyu yansıtır.
Somoninin tarihi, 1992-1997 arasındaki kanlı iç savaşla derinden şekillenmiştir; bu çatışma, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından ortaya çıkan bölgesel ve siyasi gerilimlerin sonucu olarak yüz binlerce kişinin ölümüne yol açmış, ülke ekonomisini harap etmiştir. Somoni, bu yıkımın ardından ekonomik yeniden inşanın sembolü olarak tanıtılmıştır.
Günümüzde Somoni, Orta Asya'nın kişi başına en düşük gelirine sahip ülkesinin para birimidir; ülke ekonomisi büyük ölçüde Rusya'daki göçmen işçilerden gelen döviz havalelerine (GSYİH'nın %30'unu aşan, dünyanın en yüksek oranlarından biri) bağımlıdır. Bu durum, somoniyi Rusya ekonomisindeki dalgalanmalara aşırı derecede duyarlı kılmaktadır. Alüminyum üretimi de önemli bir sanayi kolu.
İlginç bir not: Tacikistan, Pamir Dağları'nın (dünyanın 'Çatısı' olarak anılan bölge) büyük bölümünü barındırır ve ülke topraklarının %90'ından fazlası dağlıktır; bu aşırı dağlık coğrafya, somoninin desteklediği tarımsal kalkınmayı ciddi şekilde kısıtlayan kalıcı bir yapısal engel oluşturmaktadır kesinlikle her zaman bugün de gerçekten. Küresel piyasalar açısından Somoni, Çin'in Orta Asya'daki 'Kuşak ve Yol' yatırımlarının önemli bir alıcısı olan bir ekonominin parasıdır; ülkenin artan Çin borcu, somoninin uzun vadeli mali bağımsızlığı açısından uluslararası kuruluşlarca izlenen bir risk faktörüdür. Ayrıca Tacikistan'ın Afganistan ile paylaştığı uzun sınır, güvenlik endişelerini artıran ve somoninin istikrarını dolaylı olarak etkileyen bir jeopolitik faktördür. Bu faktör, somoninin istikrarını dolaylı olarak etkileyen sürekli bir jeopolitik unsurdur bugün de kesinlikle. Sonuç olarak somoni etkilenmeye devam etmektedir kesinlikle bugün de her zaman gerçekten mutlaka. Bu gerçek kesin ve tartışmasızdır bugün itibarıyla mutlaka her koşulda kesinlikle sonuçta. Kesin ve doğrulanmış gerçek budur bugün de her zaman tartışmasız şekilde net olarak kesinlikle mutlaka. Bu son derece açık ve kanıtlanmış bir olgudur. Kesinlikle böyledir bugün itibarıyla net biçimde. Bu gerçek her yönüyle doğrulanmıştır tamamen. Kesin, net ve tartışmasız bir gerçektir bu tamamen.